Kariyer değişikliğinde mülakat: özgeçmişini nasıl anlatırsın

Kariyer değişikliğini bir köprü cevapla anlat: eski işinden neyin taşındığını, aradaki açığı kapatmak için şimdiden ne yaptığını ve geçişi neden şimdi yaptığını söyle. Özgeçmişini anlatırken bu kısmı öne al. Bir mülakatçı bu alanda deneyimin olmadığını söylediğinde doğru olan kısmı kabul et, sonra işin hangi kısımlarını başka bir unvan altında zaten yaptığını göster.

Özgeçmişine dayalı mülakat soruları hakkındaki genel rehber, özgeçmiş anlatımına ve iş değişikliklerine kısaca değiniyor. Bu sayfa daha zor olan durumu, yani özgeçmişin başka bir alandan geldiği durumu ele alıyor. ABD’nin resmî meslek sayfalarını kullanarak iki örnek geçişi adım adım inceliyor.

Mülakatçı neyi kontrol ediyor?

Başka bir alandan gelen bir özgeçmiş üç soruyu açıkta bırakır:

• İşi yapabilir misin? Bu işin hangi kısımlarını, farklı bir unvan altında bile olsa, zaten yaptın?
• Geçişi sınadın mı? İşin gündelik olarak neleri kapsadığını biliyor musun, bunu öğrenmek için zaman ya da para harcadın mı?
• Neden şimdi, neden burası? Bu bir karar mı, yoksa sevmediğin bir şeyden kaçış mı?

Köprü cevap bunları sırayla ele alır. Önceden hazırla. Columbia’nın kariyer merkezi kariyer değiştirenlere şunu söylüyor: “İş geçmişinizde bir boşluk varsa ya da alışılmadık bir kariyer yolunuz olduysa, ne söyleyeceğinizi önceden planlayın.”

Köprü cevap

1. Neyin taşındığı

Hedef işin zaten yaptığın iki üç kısmını, her birine eski işinden bir kanıt ekleyerek say. Kişilik özelliklerini değil, görevleri kullan. “İnsanlarla aram iyidir” hiçbir şeyi kanıtlamaz. “Her yeni çalışana kasa sistemini ben öğrettim ve hâlâ kullandıkları kontrol listesini ben yazdım” ise mülakatçının üzerine soru sorabileceği bir görevdir.

Görevleri bulmak için tahmin yürütme. Hedef mesleği iki resmî kaynakta ara:

• ABD Çalışma İstatistikleri Bürosu’nun (Bureau of Labor Statistics, BLS) Occupational Outlook Handbook’u. Bu rehberde kullanılan her meslek sayfasında bir görev listesi, “How to Become One” (nasıl olunur) bölümü ve “Important Qualities” (önemli nitelikler) listesi var.
• ABD Çalışma Bakanlığı’nın meslek veritabanı O*NET OnLine. Her meslek için görevleri, iş etkinliklerini ve ilgili meslekleri listeliyor.

İki kaynak da İngilizce; bu sayfadaki alıntıları biz çevirdik. Her listeyi satır satır gözden geçir ve her satırı işaretle: yaptım, başka bir ortamda yaptım ya da hiç yapmadım. İlk iki grup taşınan kısım. Üçüncüsü senin eksikler listen. Aynısını iş ilanıyla da yap, çünkü bu işveren seni ona göre ölçecek.

2. Açığı kapatmak için ne yaptığın

Bu kısım “Geçişi sınadın mı?” sorusunu cevaplar. Şimdiden harcanmış bir emeğin kanıtı gerekir: bir kurs ya da sertifika, yeni alanda bir proje, gönüllü ya da yarı zamanlı bir iş veya şu anki işinde üstlendiğin, hedef işe ait görevler. Columbia’nın sayfası, klasik bir staj yapamayanlar için seçenekleri sayıyor: “gönüllülük”, “yarı zamanlı çalışmak”, “sanal fırsatlar aramak” ve “kendi projenizi başlatmak”.

Geçmiş zaman, gelecek zamandan daha ağır basar. “Örnek bir modül hazırladım” bir kanıttır. “Araçları öğrenmeyi planlıyorum” bir sözdür.

3. Neden şimdi

Yeni işe yönelen bir neden ve zamanlamayı açıklayan bir tetikleyici ver. Bir iki cümle yeter. Eski alana yönelik eleştirileri dışarıda bırak. Davana bir katkısı yok ve katkısı olan kısımlardan zaman çalıyor.

Cevabın tamamı, diğer özgeçmiş anlatımları gibi 60 ila 90 saniyeye sığmalı.

Anlatımı yeniden sırala, ilgili kısım öne gelsin

“Özgeçmişinizi anlatır mısınız?” sorusu için olağan tavsiye zaman sırasıyla gitmektir. Kariyer değiştiren biri katı bir zaman sırasıyla anlatırsa ilk dakika yanlış alanda geçer ve ilgili kısım en sona kalır. Bunun yerine şu sırayı kullan:

1. Başlık. Tek cümle: geldiğin alan ve geçmek istediğin pozisyon.
2. İlgili kısım. Hangi döneme ait olursa olsun, hedef işe en çok benzeyen iş ve bir sonuç.
3. Açığı kapatan adımlar. Hazırlanmak için ne öğrendiğin, ne kurduğun ya da ne üstlendiğin.
4. Geçmişin geri kalanı. Sayfadaki tarihler anlamlı olsun diye, zaman sırasıyla tek cümle.
5. Neden şimdi ve neden bu pozisyon.

Bu bir vurgu değişikliği. Hiçbir şey gizlenmiyor: özgeçmiş mülakatçının elinde ve herhangi bir satırı sorabilir. Tarihler iki alan arasında bir ara da gösteriyorsa, onu kariyer boşluğunu anlatma rehberiyle ayrıca hazırla.

İki cevap da bu rehber için yazılmış örneklerdir, gerçek adaylara ait değildir.

“Bu alanda deneyiminiz yok” dendiğinde nasıl cevap verilir

Bu çoğu zaman bir tespittir; tartışmaya girmekle kazanacağın pek bir şey yok. Dört adımda cevap ver:

1. Doğru olan kısmı kabul et. “Doğru, bu unvanı hiç taşımadım.”
2. İşi parçalara ayır. Başka bir unvan altında yaptığın kısımları say ve somut bir örnek ver.
3. Asıl açığı kendin söyle. Hangi kısmı yapmadığını ve onunla ilgili şimdiden ne yaptığını söyle.
4. Topu geri at. Pozisyonun en çok hangi kısmının onları endişelendirdiğini sor ve ona cevap ver.

Mülakattan önce mesleğin tipik olarak ne kadar deneyim istediğini kontrol et. Resmî sayfalar bazen çıtayı itirazın ima ettiğinden daha alçağa koyar ya da kapıyı daha geniş tutar:

• BLS’nin toptan satış ve üretici satış temsilcileri sayfası, ilgili bir meslekte iş deneyimi için “None” (yok) yazıyor ve şunu söylüyor: “Pek çok şirketin, yeni başlayan toptan satış ve üretici satış temsilcileri için resmî eğitim programları var.”
• BLS’nin eğitim ve gelişim uzmanları sayfası “Eğitim ve gelişim uzmanlarının çoğu için ilgili iş deneyimi önemlidir” dedikten sonra, pozisyonların “insan kaynakları uzmanları ya da öğretmenler gibi ilgili mesleklerde” deneyim isteyebileceğini söylüyor.

Bu sayfalar bir mesleği genel olarak anlatıyor. Tek bir işveren daha fazlasını isteyebilir ve mülakatta belirleyici olan ilandır. Yine de sayfalar itirazın tipik bir giriş şartıyla mı, yoksa hiç taşımadığın bir unvanla mı ilgili olduğunu sana söyler.

Uygulamalı örnek: öğretmenlikten eğitim ve gelişim uzmanlığına

Resmî sayfalar giriş hakkında ne diyor? BLS, eğitim ve gelişim uzmanları için tipik giriş düzeyi eğitim olarak lisans diplomasını, ilgili bir meslekte iş deneyimi olarak da “5 yıldan az” süreyi veriyor. Bir öğretmen için iki ayrıntı önemli:

• Sayfa, işletme dışındaki diploma alanları arasında eğitimi de sayıyor: “Diğer diploma alanları arasında eğitim, sosyal bilimler, psikoloji ve iletişim var.”
• Öğretmenleri ilgili meslekler arasında sayıyor. Pozisyonlar “personel gelişimi ya da öğretim tasarımı gibi alanlarda veya insan kaynakları uzmanları ya da öğretmenler gibi ilgili mesleklerde iş deneyimi isteyebilir.”

Yani resmî sayfa öğretmenleri ilgili meslekler arasında, eğitimi de diploma alanları arasında sayıyor. Bir öğretmenin belirli bir işe uygun olduğunu söylemiyor. Bu rehberin yorumu şu: bu bilgi, “deneyiminiz yok” itirazına vereceğin cevabın girişini değiştiriyor. Unvanı taşımadın, ama sayfanın adını verdiği bir meslekten geliyorsun.

Neyin taşındığı. O*NET, hem eğitim ve gelişim uzmanlarının hem de ortaöğretim öğretmenlerinin iş etkinlikleri arasında “Training and Teaching Others” (başkalarını eğitmek ve öğretmek) ve “Coaching and Developing Others” (başkalarına koçluk yapmak ve onları geliştirmek) etkinliklerini sayıyor. Eğitim ve gelişim uzmanları için ilgili meslekler arasında “Career/Technical Education Teachers, Secondary School” (ortaöğretimde mesleki ve teknik eğitim öğretmenleri) ve “Instructional Coordinators” (öğretim koordinatörleri) var. Aşağıdaki sağ sütundaki meslek, yani genel ortaöğretim öğretmenleri, bu listede yok. Hedef işin BLS tanımı ile aynı veritabanının eski iş için verdiği görev listesi yan yana şöyle:

BLS, eğitim ve gelişim uzmanları	O*NET, ortaöğretim öğretmenleri
“Anketler, çalışanlarla görüşmeler ya da yöneticiler veya eğitmenlerle istişareler yoluyla eğitim ihtiyaçlarını belirlemek”	“Öğrencilerin ilerlemesini değerlendirmek için sınav ve ödev hazırlamak, uygulamak ve notlandırmak.”
“Çeşitli öğretim teknikleri kullanarak çalışanlara eğitim vermek”	“İngilizce, matematik ya da sosyal bilgiler gibi bir veya daha fazla derste anlatım, tartışma ve uygulamalı gösterimle öğretmek.”
Öğretim becerileri: “Belirli bir grubun öğrenme ihtiyaçlarını karşılamak için güçlü eğitim verme becerilerine sahip olmaları gerekir.”	“Öğretim yöntemlerini ve ders materyallerini öğrencilerin farklı ihtiyaçlarına ve ilgi alanlarına göre uyarlamak.”

Bu eşleştirme bu rehberin iki listeye dair yorumu; iki kurumun da yaptığı bir açıklama değil. Kendi kanıtını bulmak için sağ sütunu kullan, sonra onu sol sütunun kelimeleriyle anlat.

Kendiliğinden taşınmayanlar. Resmî sayfalardaki iki şeyi, O*NET’in öğretmenler için verdiği görev listesiyle eşleştirmek zor:

• BLS, işverenlerin “ilgili bir sektörde ya da sanal öğrenme, mobil eğitim ve teknoloji tabanlı araçlarla iş deneyimi olan adayları işe almayı tercih edebileceğini” söylüyor.
• O*NET’in görev listesinde “Eğitim maliyetlerini izlemek ve harcamaları gerekçelendirmek için bütçe raporları hazırlamak” ile “İstenen eğitim sonuçları, ücretler ya da giderler için müşterilerle sözleşme müzakere etmek” var.

Eksiklerin bunlar. Mülakatçıdan önce sen söyle ve her biri için ne yaptığını anlat.

Örnek cevap: lise öğretmeni, “Özgeçmişinizi anlatır mısınız?”

“Ben bir lisede fen bilimleri öğretmeniyim ve kurumsal eğitime geçiyorum. İşimin bu role en yakın kısmı yetişkinlere verdiğim eğitimler. Son iki yıldır ilçemizdeki yeni öğretmenlerin öğrenme platformumuza uyum eğitimini ben yürütüyorum; her ağustos otuz kadar kişi. Bu eğitimi tam günlük bir dersten, her birinin sonunda uygulamalı bir kontrol olan dört kısa modüle dönüştürdüm. Okul dışında, geçen yıl bir öğretim tasarımı sertifikasını tamamladım ve bir içerik geliştirme aracında mevzuata uyum (compliance) üzerine örnek bir modül hazırladım. Öncesinde sınıfta geçen sekiz yıl var: ünite planlamak, günde beş sınıfa ders vermek ve neyi yeniden anlatacağıma sınav sonuçlarına bakarak karar vermek. Bir eğitim bütçesi yönetmedim, bir şirketin içinde eğitim de vermedim; bu yüzden sizin sektörünüzde yeni çalışanların nasıl işe alıştırıldığını öğreniyorum. Şimdi geçiyorum, çünkü en çok heyecan duyduğum iş yetişkin eğitimi ve bu pozisyon tam zamanlı olarak bu işi yapmak demek.”

Bu cevap bu rehber için yazılmış bir örnektir, gerçek bir adaya ait değildir. Kendi bilgilerini koy; yalnızca ayrıntılı anlatabileceklerini. Sertifika ve örnek modülle ilgili takip soruları için özgeçmişteki projeleri anlatma rehberine bak.

Uygulamalı örnek: perakende şefliğinden satış temsilciliğine

Resmî sayfalar giriş hakkında ne diyor? Yukarıda değindiğimiz gibi BLS, ilgili bir meslekte iş deneyimi için “None” (yok) yazıyor. “Moderate-term on-the-job training” (orta vadeli iş başında eğitim) de yazıyor ve şunu söylüyor: “Ürünler bilimsel ya da teknik değilse, mesleğe giriş için genellikle lise diploması yeterlidir.” Bir ilan yine de daha fazlasını isteyebilir.

Neyin taşındığı. O*NET’in perakende satış çalışanlarının ilk kademe şefleri için verdiği ilgili meslekler arasında tek bir satış temsilciliği mesleği var: “Sales Representatives of Services, Except Advertising, Insurance, Financial Services, and Travel” (reklam, sigorta, finansal hizmetler ve seyahat dışındaki hizmetlerin satış temsilcileri). Bu bir hizmet mesleği. BLS sayfasındaki toptan satış ve üretici satış mesleği listede yok. Satır satır:

BLS, toptan satış ve üretici satış temsilcileri	O*NET, perakende satış çalışanlarının ilk kademe şefleri
Müşteri hizmetleri becerileri: “satıştan önce ve sonra müşterinin ihtiyaçlarını ve endişelerini dinleyebilmeleri gerekir.”	“Müşterileri karşılayarak, onlara yardımcı olarak ve sorularıyla şikâyetlerine cevap vererek müşteri hizmeti sunmak.”
“Satış ve hizmet sözleşmelerinin fiyatlarını ve koşullarını müzakere etmek”	İş etkinliği: “Resolving Conflicts and Negotiating with Others” (anlaşmazlıkları çözmek ve başkalarıyla müzakere etmek)
“Firma rehberlerini kullanarak, mevcut müşterilerden gelen ipuçlarını takip ederek ve fuarlara, konferanslara katılarak olası müşterileri belirlemek”	Görev listesinde doğrudan karşılığı yok

İlk örnekte olduğu gibi bu eşleştirme de bu rehberin iki listeye dair yorumu.

Kendiliğinden taşınmayanlar. BLS farkı doğrudan söylüyor: “Malları doğrudan tüketicilere satan perakende satış çalışanlarının aksine, toptan satış ve üretici satış temsilcileri işletmeler, devlet kurumları ve diğer kuruluşlarla çalışır.” Tablodan ve sayfadan üç açık çıkıyor:

• Müşteri bulma. Mağaza müşterisi kapıdan kendisi girer. Hedef işte müşteriyi sen bulursun.
• Soğuk aramalar. BLS özgüveni önemli bir nitelik olarak sayıyor ve onu soğuk aramaya bağlıyor; bunun “özgüven ve soğukkanlılık gerektirdiğini” söylüyor.
• Koşulları müzakere etmek. O*NET tanımında perakendedeki etkinlik “şikâyetlerle ilgilenmek, anlaşmazlıkları gidermek, itirazları ve çatışmaları çözmek ya da başka şekillerde başkalarıyla müzakere etmek” anlamına geliyor. Tanımın merkezinde şikâyetler ve anlaşmazlıklar var; o yüzden hiç fiyat ya da sözleşme koşulu müzakere edip etmediğini söylemeye hazır ol.

Örnek cevap: perakende şefi, “Hiç işletmelere satış yapmadınız”

“Doğru, kurumsal müşteriler için hiç satış kotam olmadı. Buna en yakın yaptığım iş şu.”

Durum

Görev

Eylem

Sonuç

1. Durum

   Mağazamız iş botlarını ve iş kıyafetlerini çoğunlukla kapıdan giren müşterilere satıyordu. Birkaç yerel müteahhit de ekipleri için alışveriş yapıyordu; her seferinde tek bir sipariş ve raf fiyatından.

2. Görev

   Şef olarak benden personel saatlerini artırmadan satışları büyütmem istendi ve bu ekip siparişleri en iyi fırsat gibi görünüyordu.

3. Eylem

   Geçen bir yıl içinde bizden alışveriş yapmış her işletmeyi listeledim, en büyük on ikisini aradım ve her birine ne aldıklarını, ne sıklıkla aldıklarını ve siparişlerini neyin yavaşlattığını sordum. Tek muhatap ben olacak şekilde bir düzenli sipariş formu hazırladım ve bölge müdürüme bir toplu alım fiyatı onaylattım.

4. Sonuç

   On iki işletmeden yedisi üç ay içinde düzenli siparişe geçti; siparişlerini bir tabloda ay ay takip ettim. Yapmadığım şey, mağazayla hiçbir bağı olmayan şirketleri aramak. Bu yüzden son iki aydır akşamları bir satış kursuna gidiyor ve soğuk arama pratiği yapıyorum.

Bu cevap bu rehber için yazılmış bir örnektir, gerçek bir adaya ait değildir. Dört adımı izliyor: kabul ediyor, somut bir hikâye anlatıyor, açığı söylüyor ve onunla ilgili ne yapıldığını anlatıyor. Kullandığın her rakam, örneğin on iki işletmeden yedisi, sorgulanabilir; bu yüzden onu özgeçmişteki rakamları savunma rehberiyle hazırla. Hikâye STAR yöntemini kullanıyor.

İnsanlar gerçekten yedi kez kariyer değiştiriyor mu?

“Ortalama bir insan yedi kez kariyer değiştirir” gibi cümleleri cevabına katma. BLS, SSS sayfasında “insanların çalışma hayatları boyunca kaç kez kariyer değiştirdiğini tahmin etmeye hiç girişmediğini” söylüyor, çünkü “kariyer değişikliğinin ne olduğu konusunda bir uzlaşma oluşmadı.” Büronun yayımladığı şey çalışılan iş sayısı; burada bir iş, “belirli bir işverenle kesintisiz bir çalışma dönemi” demek. Bu da kariyerleri değil, işverenleri sayıyor. Mülakatçı, değişikliklerin yaygın olup olmadığını değil, senin değişikliğinin mantıklı olup olmadığını soruyor.

Hazırlanman gereken takip soruları

• “Öğretmenliği neden bırakıyorsunuz?” (ya da perakendeyi, ya da herhangi bir alanı). Neye doğru gittiğini anlatarak cevap ver. Eski alan hakkında saygılı tek bir cümle yeter.
• “Bu pozisyon bir öncekinden daha alt düzeyde. Bu sizin için sorun olur mu?” Açıkça cevap ver ve bunu düşündüğünü göster. Soruya şaşırmış gibi davranma.
• “Geri dönmeyeceğinizi nereden bileceğiz?” Bu geçiş için şimdiden harcadıklarını göster: kursu, projeyi, aylarca süren hazırlığı.
• “Burada sizi en çok ne zorlar?” Eksikler listenden bir maddeyi al ve üzerinde nasıl çalıştığını anlat. Genel hali için zayıf yönünüz nedir sorusuna bak.
• “Neden bu pozisyon?” Köprü cevabın sonu, genişletilmiş haliyle. Bkz. bu pozisyonla neden ilgileniyorsunuz sorusuna nasıl cevap verilir.

Geçiş bir işten çıkarılmanın ardından geldiyse işten çıkarılmayı anlatma rehberine bak ve bu açıklamayı köprü cevaptan önce tek cümlede tut.

Cevabı nasıl çalışırsın

1. Köprü cevabı yukarıdaki yeni sırayla beş altı cümlede yaz.
2. Sesli söyle ve süresini tut. 90 saniyeye sığana kadar kısalt.
3. Birine “Bu alanda deneyiminiz yok” dedirt ve kendini savunmadan dört adımla cevap ver.

Özgeçmişine göre mülakat soruları aracı, bir özgeçmişin büyük ihtimalle doğuracağı soruları listeliyor. Bir iş tanımı da eklersen, özgeçmişin açıkça göstermediği şartlarla ilgili soruları da listeliyor.